1. Home
  2. Kapaligiran
  3. Mga insidente at natural na kalamidad

[Ulat] Naranasan na peligro at hamon ikinuwento ng nabahaang Pinoy farm worker sa B.C.

Muling pagbangon ng mga negosyo sa farm na apektado ng mga pagbaha sa British Columbia isang malaking hamon

Lalaki nakatayo sa milking section ng dairy farm.

Anim na taon na nagtatrabaho bilang farm worker sa British Columbia ang migrante na si Frank Tallayo. Pangarap niya ang maging permanent resident sa Canada.

Litrato: RCI / Frank Tallayo/BC

Rodge Cultura

Napilitan na matulog sa kanyang sasakyan sa gilid ng kalsada ang isang Pinoy farm worker sa Abbotsford ng manalasa ang baha sa kanyang pinagtatrabahuhan.

Mga nagkalat at sira-sirang mga gamit ang sumalubong kay Frank Tallayo nitong weekend ng balikan niya ang tinitirhang bahay sa Interprovincial Highway sa Abbotsford.

Kusina na maputik ang sahig.

Maraming gamit sa bahay na inabutan ng baha ang nasira.

Litrato: RCI / Frank Tallayo/BC

Nabalot ng putik ang bahay matapos bahain dahil sa pag-apaw ng tubig sa mga ilog at sakahan dulot ng walang tigil na pag-ulan nitong mga nakaraang linggo.

Ayon kay Tallayo, masangsang ang amoy ng mga gamit na nalubog sa baha pati ang kanyang mga damit. Napilitan tuloy siyang itapon ang mga ito.

Naguguluhan ako. Marami akong naiwan na gamit na sana ay ipapadala ko sa Pilipinas ‘yon, aniya.

Ilan sa mga alagang baka ng Nature Dairy Limited, ang dairy farm na pinagtatrabahuhan niya, ang hindi na nagawang ireskyu kaya namatay nang abutan ng baha. Nahalo rin ang mga natapon na langis na siyang nagpapalala sa amoy ng mga nabasang gamit.

Dalawang linggo ang hinintay ni Tallayo bago siya pinayagan ng kanyang employer na bumalik para kunin ang natitirang gamit na puwede pa niyang mapakinabangan.

Hindi ko na nararamdaman ‘yong gutom po. Iniisip ko na lang 'yung pwedeng mangyari, aniya.

Hindi na nagawa ni Tallayo na makuha ang kanyang mga gamit sa bilis ng mga pangyayari.

Baha sa gabi.

Baha sa tinitirhang bahay ni Tallayo.

Litrato: RCI / Frank Tallayo/BC

Gabi ng Nobyembre 14 ng unang mapansin ni Tallayo ang pagtaas ng tubig.

Nagawa pa niya at ng kanyang mga kasamahan na pumasok kinabukasan, Lunes, sa pinagtatrabahuhan na dairy farm.

Pero hindi nila inaasahan, pati ng kanilang employer, na kailangan ng ireskyu ang nasa mahigit 300 na alagang mga baka pagdating ng hapon.

"'Yung tubig sa Watcom Road bumaba rin sa amin pumunta sa provincial highway..." kuwento niya.

Dumating ang baha. At nagtuloy-tuloy ang pagtaas ng lebel ng tubig sa farm.

Gusali na lubog sa baha.

Binahang dairy farm sa Abbotsford, B.C.

Litrato: RCI / Frank Tallayo/BC

Kahit nakaramdam noon ng takot dahil sa patuloy na pagtaas ng tubig, hindi siya tumigil sa pagtulong upang maireskyu ang mga baka mula sa binahang farm.

'Yung mga naiwan [na baka], 'yun na 'yong mga namatay. Alas dos pa lang madami pa ang bumabalik. 'Yung mga trailer [truck] malayo ang tatakbuhan nila para paglipatan ng mga baka.

Umalis si Tallayo pagsapit ng alas singko ng hapon Nobyembre 15. Ipinatupad ang evacuation order sa lugar at binawalan na siya ng mga pulis na bumalik sa pinagtatrabahuhan.

Binaha maging ang kalsada kaya dahan-dahan niyang minaneho ang kanyang sasakyan.

Dahil walang mauwian na bahay si Tallayo, Lunes ng gabi, nagpunta ito sa siyudad ng Chilliwack upang makisilong pansamantala sa bahay ng isang kaibigan.

Pero nahiya ako noon sa pamilya niya, sabi ni Tallayo.

Sasakyan sa gilid ng kalsada.

Ipinarada ni Frank Tallayo sa gilid ng kalsada ang kanyang sasakyan para siya ay pansamantalang makatulog.

Litrato: RCI / Frank Tallayo/BC

Pinilit ni Tallayo na bumalik sa kanyang tirahan araw ng Martes. Pero lubog pa sa tubig ang bahay. Nagpalipas ng gabi sa sasakyan si Tallayo. Walang makain at gutom. Humingi na ito ng tulong.

"Gulong-gulo po ‘yong isip ko na pinapaubaya ko na lang sa Panginoon na sabi ko, 'Alam kong may plano Kayo sa akin, kung ano man itong pagsubok na naman ito alam kong part lang ito na [pagdadaanan] ko po,'" aniya.

Sinubukan daw niya na bumili sana ng pagkain pero nagkakaubusan na sa tindahan araw ng Martes, Nobyembre 16.

Nagpapasalamat si Tallayo sa mga taong nagpaabot sa kanya ng tulong gaya ng damit at pagkain.

Pinigilan ni Tallayo ang maluha habang ikinukuwento ang labis na naramdaman na awa at takot. Alam niya ang malaking pagkalugi ng employer lalo’t marami sa mga baka ang namatay at marami rin ang mga kagamitan na nasira dahil sa baha. Natatakot umano siya sa posibleng sapitin sa negosyo ng kanyang employer. Nakasalalay dito ang kanyang hanapbuhay, ang work permit sa Canada at ang suporta para sa pamilya sa Pilipinas.

Mahigit anim na taon na si Tallayo bilang farm worker sa British Columbia. Pangatlo na ang kasalukuyang employer na kanyang pinagtatrabahuhan simula ng dumating siya taong 2015. Sa tuwing napapaso ang work permit na hawak niya, napipilitan si Tallayo na maghanap ng employer.

Nangako kay Tallayo ang kanyang employer na ire-renew ang work permit nito bago mapaso sa buwan ng Mayo sa susunod na taon.

Sa ngayon, pansamantalang nagtatrabaho si Tallayo sa farm sa maliit na isla ng Barnston sakop sa siyudad ng Surrey. Ibiniyahe sa lugar na ito ang mahigit sandaang baka na nasagip sa baha.

Hanggang ngayon, temporary resident status pa rin ang hawak ni Tallayo sa kabila ng mahigit kalahating dekada na paghahanapbuhay sa Canada. Nahihirapan umano ito na maipasa ang language requirement para maging isang permanent resident sa bansa. Kailangan kasi makuha ni Tallayo ang band score 4 sa English language exam bilang isa sa mga hinihingi sa aplikasyon ng mga katulad niyang farm worker.

Kaya kahit humupa na ngayon ang baha ay tila nananatili pa rin siyang nakalubog sa isang sitwasyon na matagal na niyang nais iahon ang sarili.

Base sa datos na unang natanggap ng Ministry of Agriculture, Food and Fisheries (MAFF) mula sa British Columbia Chicken Marketing Board, 97% ng mga manok at 98% naman ng mga gatasang baka sa Sumas Prairie ang naka-survive. Batay sa report, 2% lang ng turkey production ang nawala dahil sa nangyaring pagbaha sa British Columbia, isang mahalagang balita lalo na't magpa-Pasko.

Pero hindi pa kinukumpirma ng livestock industry ang pinakahuling impormasyon na natanggap ng Ministry of Agriculture, Food and Fisheries na nasa 628,000 na manok, 420 na gatasang baka at tinatayang 12,000 na baboy ang namatay sa mga pagbaha sa British ColumbiaWala pang opisyal na pahayag ang industriya ukol dito.

Rodge Cultura

Mga Ulo ng Balita